Marksist ekonomi politik ancak tarihin maddeci kavrayışı boyutuyla anlaşılabilir, kavranabilir. Farklı bir söyleyişle belli bir toplumda (kapitalizmde) temel insan-insan ilişkilerine bu kavrayışın uygulanmasıyla anlaşılabilir. Dolayısıyla Marksist ekonomi politik tarihin maddeci kavrayışı üzerine inşa edilmişse de onunla özdeş değildir; birbiriyle ikame edilmemeleri gerekir.

Marx'ın maddeci tarih anlayışının önemini birbirleriyle yakından ilişkili şu üç nedenden ötürü vurgalamak gerekir: (Burada amacımız ekonomi politiğin kavranılmasında ilgi çerçevesini belirlemek olduğu için bu hatırlatmayı yapmak anlamlı ve zorunlu gözüküyor. Bu nedenle Marksist tarih bilimi hakkında burada ayrıntılara girmek söz konusu değil. Ancak önümüzdeki sayılarda bu disipline ilişkin bir yazının bu sütunlarda yer alacağını bildirmekle yetinelim. )

a) (Üretici güçler-üretim ilişkileri) "Üretim Biçimi" kavramlarından hareketle dolaysız bir biçimde, bir yandan (somut) iktisadî tarihi, diğer yandan iktisadi yapıların işleyiş mekanizmasını açıklar. Ayrıca iktisadi kategorilerin birbirleriyle olan ilişki (ve çelişki)lerini sergiler.

b) Diğer taraftan ancak bu kavramlar aracılığı iledir ki insanın özgürlüğü teorisi kurulabilmekte ve giderek kapitalist üretim tarzının eleştirilmesi olanaklı olmaktadır.

c) Tarihin maddeci kavrayışı ekonomi politik araştırmalarına yöntemsel çerçeve sağlamaktadır.

Bu konuları (ve eklenebilecek diğerlerini) önümüzdeki sayılara bırakarak ekonomi politiğin doğası üzerine olan açıklamalarımızı sürdürelim.

Gerek klasik gerekse neo-klasik iktisat teorileri, kapitalist iktisadî sistemi tarih boyutundan yoksun olarak ele almaktadırlar. Buna karşılık Marksist ekonomi-politik teorisine göre her iktisadî yapı ve bu yapı içinde işleyen iktisadî yasalar, ancak ve ancak belli (tanımlanmış) toplumsal üretim ilişkileri çerçevesinde ele alınıp incelenmek gerekir. Bu yüzden genel olarak ekonomi politikten bahsetmek sakıncalı ve yanlış olmaktadır. Bunun yerine örneğin kapitalizmin veya sosyalizmin ekonomi politiğinden söz edilir.

Sorunu böyle ele alınca, yani tarih boyutuyla ele alınca ekonomi politiğin amacının iktisadî denilen ilişkiler sisteminin şu bağlam içinde ele alınması gerektiği açıklığa kavuşmaktadır: bu îlişkilerin ortaya çıkış sürecini, nasıl işlediklerini ve geliştiklerini hem niteliksel, hem de (mümkün olduğu ölçüde) niceliksel olarak araştırıp kavramaktır. Örneğin, kapitalizmde iktisadî ilişkiler ücretler düzeyini nasıl belirlemektedir veya kâr haddi nasıl belirlenmektedir vb. sorulara verilen cevaplar bu türdendir.

Ekonomi politik açısından önemle üzerinde durulması gereken bir yön şu: Marksist iktisat teorisi aynı zamanda siyaseti ve sosyolojiyi de içermektedir. Örneğin belli üretim ilişkileri içinde ücret düzeylerinin belirlenmesiyle Marksist ekonomi politik yetinmez. Aynı zamanda ücretler düzeyinin politik ve sosyolojik yönlerini de analize katmak gereklidir. Yada üretim sürecinin sadece fiziksel yönüyle, yani belli mallar (girdiler) aracılığıyla belli mal veya malların (ürünün) elde edilmesi süreci olarak kavramak Marksist ekonomi politik teorisine ters düşer. Madalyonun öteki yüzünü de, yani toplumsal ve politik yönlerini de görmek gerekir.

Ekonomi politiği öğrenmek neden gereklidir? Bu soruya verilecek cevap Marksist teorinin doğasına ilişkindir. Hatırlanacağı üzere, Marksist teori sadece dünyayı yorumlamakla yetinmezdi, sorun onu değiştirmekti. Öte yandan denilmekteydi ki, maddi yapı (iktisadî yapı) diğer yapılara (politik ve ideolojik yapılara) temeldir. Eş bir söyleyişle, toplumların oluşumu ve gelişimini belirleyen maddi yapıdır. Yine deniliyordu ki, dünyayı kavrama ve değiştirme sürecinde ele alınan öncüller, "gerçek öncüller" olmak durumundadır. "Keyfi öncüller" olmamak gerekir. Örneğin biri "devrim stratejisi ve buna bağlı olarak taktikler saptıyorum" diyerek, "saptadığı" devrim stratejisi ve taktiklerinin maddi temellerini ortaya koymazsa, kendisini ve çevresindekileri kandırmak bir yana, daha da önemlisi Marksizme ve giderek "devrime" en büyük saygısızlığı etmiş olur. Olayı bu şekilde kavrayış her türlü kopyacılığı önlemede bir önkoşuIdur. İşte ekonomi politiği öğrenmek ve öğrenilenleri nesnel bir tarzda toplumsal, siyasal çözümlemelerde kullanmak, kişiyi kopyacılıktan ve aşırmacılıktan kurtaracağı gibi konulacak eylemlerin başarısının bir ön koşulu olmaktadır.

Aşağıda ekonomi politik eğitimi için bir okuma listesi sunulmaktadır. Sunulan bu kitaplar açıklayıcı yorumlayıcı niteliktedir. Ancak hemen belirtelim ki, Türkçede ekonomi politik üzerine kaliteli kitap yok denecek gibidir. Kitapların çoğu başarısız bir biçimde Türkçeleştirilmiştir. Önerilen bu kitapları okurken dikkat edilmesi zorunlu, bir nokta şudur: Bu kitaplarda değer kanunu, düşen kar oranı vb. konular incelenirken, genellikle benzer şeyler söylenmesine rağmen hem derinlikten yoksundur hem de zaman zaman eksik, dolayısıyla yanlış açıklamalarda bulunulmaktadır. Nikitin, Çernikov vb. yazarların kitapları özellikle emperyalizm tahlilleri konusunda revizyonist tezlerin temelini oluşturacak görüşler taşır.

Bu sakıncalara karşın eğitimden vaz geçmek söz konusu olamayacağına göre tutulacak en sağlıklı yol ana kaynaklara uzanmaktır. Ama bilindiği gibi ana-kaynakların tümü de (örneğin Kapital -bir kısmı- Grundrisse, Artık-Değer Teorileri vb.) henüz çevrilmemiştir.

Aşağıda kitaplardan belli sayfalar sunulmaktadır. Bu sayede okuma işinin kısmen düzenli bir biçime sokulacağı umulmaktadır. Ama bu, kesinlikle diğer kısımların veya sayfaların okunmaması gerektiği anlamına alınmamalıdır. Tam aksine pratik içinde mümkün olan en yoğun okumayı gerçekleştirmek zorundayız.

Okuma listesini iki düzeyde sunuyoruz. "A Bölümü" genel bilgilenme, "B Bölümü" bu konuda derinleşmek isteyen arkadaşlar içindir.

A-)

1-) SOSYALİZMİN ALFABESİ, L. Huberman
2-) KAPİTALİST EKONOMİNİN TENKİDİ (s. 5-10; 46-210), J. Baby
3-) FEODAL TOPLUMDAN 20. YÜZYILA, L. Huberman
4-) KAPİTALİZM, SOSYALİZM, AZ GELİŞMİŞ ÜLKELER VE İKTİSADİ KALKINMA (s.1-68) M.Dobb
5-) MARX'IN EKONOMİK DOKTRİNİ ("Marks Engels Marksizm" kitabında), Lenin
6-) EMPERYALİZM, Lenin
7-) ÜCRETLİ EMEK VE SERMAYE, Marx
8-) ÜCRET FİYAT VE KÂR, Marx
9-) İKTİSADİ DOKTRİNLER TARİHİ, M. Selik

B-)

l-) ANTİ-DÜHRİNG (s. 235-238), Engels
2-) KAPİTALİZM NEREYE GİDİYOR? (s.81-324), P. Sweezy
3-) MARKSİST EKONOMİ EL KİTABI (cilt 1: s. 11-106, Cilt II: 111-324), E. Mandel
4-) MARXSİST İKTİSAD TEORİSİ, M. Desai
5-) MARX'IN KAPİTALİ ÜZERİNE, Engels
6-) RUSYA'DA KAPİTALİZMİN GELİŞMESİ (s.25-52), Lenin
7-) TARIMDA KAPİTALİZM (TARIM SORUNLARI kitabı içinde), Lenin
8-) EKONOMİ POLİTİĞİN ELEŞTİRİSİNE KATKI Marx
9-) KAPİTAL, Marx CİLT I, (Sol Yayınları)
S. 57-116 Mallar ve para, Değişim süreci
S .169-224 Paranın Sermayeye Dönüşümü. Mutlak Artı Değerin Üretimi
S. 339-349 Nispî Artık Değer Kavramı
S. 537-548 Mutlak ve Nisbî Artık Değer
S.  601-685 Sermayenin Birikim Süreci
S. 751-782 İlk Birikim
CİLT II, (Sol Yayınları)
S. 39-138 Para Sermayesi Devresi, Üretken Sermayenin Devresi, Meta Sermaye Devresi, Devrenin Üç Formülü
S. 442-586 Basit Yeniden Üretim, Birikim ve Yeniden Genişletilmiş Üretim
CİLT III, (Odak Yayınları)
S. 41-104 Artık Değerin Kâra, Artık Değerin Kâr Oranına Dönüşmesi
S.  215-262 Kârın Ortalama Kâra Dönüşmesi
S. 321-405 Kâr Oranının Düşme Eğilimi Yasası